Հուլիսի 23-ի գիշերը կրկին հրթիռակոծվել է ուկրաինական Օդեսան։ Պայթյունից վնասվել են Վերափոխման տաճարը, ավերվել են տներ, քաղաքացիական ենթակառուցվածքներ։ Իշխանությունները հայտնում են մեկ զոհի, առնվազն 19 վիրավորի մասին քաղաքացիական բնակչության շրջանում։
Օդեսայում առաջին պայթյունների մասին հաղորդագրությունները ստացվել են գիշերվա մոտավորապես մեկին: Ուկրաինայի ռազմաօդային ուժերը հայտնել են, որ հայտնաբերել են «Կալիբր» և «Օնիկս» տեսակի հրթիռներ Օդեսայի և Նիկոլաևի շրջանների ուղղությամբ։
Մարզային ռազմական վարչակազմի ղեկավար Օլեգ Կիպերը բնակիչներին կոչ է արել մնալ ապաստարաններում, չնկարահանել հակաօդային պաշտպանության աշխատանքները և սոցիալական ցանցերում լուսանկարներ ու տեսանյութեր չտարածել։
Ուկրաինայում զոհվել է ՌԻԱ ռուսաստանյան պետական լրատվական գործակալության ռազմական թղթակից Ռոստիսլավ Ժուրավլյովը:
Ըստ գործակալության հաղորդագրության, լրագրողը սպանվել է «հատուկ ռազմական օպերացիայի» գոտում ուկրաինական հրետակոծության ընթացքում:
Դա տեղի է ունեցել այսօր Զապորոժիեի շրջանի Պյատիխատկա գյուղի տարածքում: Հունիսի սկզբից ի վեր այդ գյուղի համար կողմերը ծանր մարտեր են մղում:
Ըստ ՌԻԱ Նովոստի գործակալության, ուկրաինացիների նախաձեռնած հրթիռակոծության ընթացքում վիրավորում է ստացել նաև Ժուրավլյովի օպերատոր Կոնստանտին Միխալչևսկին:
Ռուսաստանի լրագրողների միությունը հայտնում է, որ վնասվածքներ են ստացել նաև «Իզվեստիայի» թղթակից Ռոման Պոլշակովը և օպերատոր Դմիտրի Շիկովը:
Ռուսները պնդում են, որ ուկրաինացիները կասետային զինամթերք են օգտագործել: Կիևը որևէ մեկնաբանությամբ չի արձագանքել ռուսների այդ պնդմանը:
Մոսկվայում նախօրեին ձերբակալել են ազգայնական Իգոր Գիրկինին, ով նախագահ Վլադիմիր Պուտինին հրապարակավ քննադատել է Ուկրաինայում «հատուկ ռազմական օպերացիան» ոչ արդյունավետ իրականացնելու և նպատակներին չհասնելու համար:
Գիրկինին ներկայացրել են ծայրահեղական կոչեր հնչեցնելու մեղադրանք, որով նա կարող է դատապարտվել ընդհուպ 5 տարվա ազատազրկման: Մոսկվայի Մեշչանսկի շրջանային դատարանի վճռով նա կալանքի տակ կմնա մինչև սեպտեմբերի 18-ը:
«Նա կարող էր երաշխավորներ ներկայացնել, մենք կարող էինք նրա լավ բնութագրերը ներկայացնել, եթե մեզ ժամանակ տրվեր: Ցավոք, դատավորը դա մերժեց։ Պայքարը շարունակելու ենք վերաքննիչ դատարանում», - ասել է Գիրկինի փաստաբան Ալեքսանդր Մոլոխովը:
Իգոր Գիրկինը Ռուսաստանի Անվտանգության դաշնային ծառայության նախկին սպա է, հայտնի է նաև որպես Իգոր Ստրելկով:
2014 թվականին նա մասնակցել է Ղրիմը զավթելու գործողությանը, ապա կազմել է ռուսամետ զինյալների ջոկատներ, որոնք Դոնբասի տարածքում մասնակցել են ռազմական գործողություններին: Նա այնտեղ երեք ամսով հռչակվել էր Դոնբասի ինքնակոչ կազմավորման պաշտպանության նախարար:
Գիրկինին հեռակա կարգով ցմահ ազատազրկման են դատապարտել Malaysia Airlines MH17 Boeing-ը 2014 թվականի հուլիսի 17-ին Դոնբասի օդային տարածքումն վայր գցելու համար: Այդ հանցագործության զոհ է դարձել 298 մարդ՝ բոլոր ուղևորները և անձնակազմի անդամները:
Մոսկվան հայտարարել է, որ Սև ծովում Կիևի անկանխատեսելի գործողությունները կարող են սպառնալիք դառնալ քաղաքացիական նավերի համար:
Այդ մասին նախօրեին ասել է Ռուսաստանի նախագահ Վլադիմիր Պուտինի մամլո խոսնակ Դմիտրի Պեսկովը, ով ուկրաինացիներին մեղադրել է տարածաշրջանում ահաբեկչական գրոհներ իրականացնելու համար:
«Անկանխատեսելի գործողությունները և Կիևի ռեժիմի առնչությունն ահաբեկչական քայլերին Սև ծովում վտանգ են ստեղծում: Որովհետև Կիևի ռեժիմը բացարձակ անկանխատեսելի է և ոչ մի բանից չի խորշում: Ուստի, ուկրաինացիների հայտարարությունները լուրջ վտանգ են ներկայացնում», - ասել է Պեսկովը:
Հուլիսի 19-ին Ռուսաստանի պաշտպանության նախարարությունը հայտարարել է, թե դեպի Ուկրաինա շարժվող բոլոր նավերը կդիտարկվեն որպես թշնամական՝ դրանից բխող հետևանքներով:
Դրան ի պատասխան՝ Ուկրաինան հուլիսի 20-ին հայտարարել է, որ ռուսական ծովային նավահանգիստների ուղղությամբ նավարկող բոլոր նավերը կդիտարկի որպես ռազմական բեռներ տեղափոխող՝ դրանից բխող հետևանքներով:
Հարցին, թե արդյո՞ք ուկրաինական կողմի այդ հայտարարությունից հետո ռուսական նավթ և այլ ապրանքներ փոխադրող նավերը Սև ծովում վտանգի տակ են, և արդյո՞ք Ռուսաստանը կփոխի դրանց երթուղիները, Պեսկովն արձագանքել է, որ խնդիրը քննարկվում է:
«Պատկան գերատեսչությունները վերլուծում են իրավիճակը և կմշակեն հանձնարարականներ վտանգները նվազագույնի հասցնելու համար»,- ասել է Կրեմլի խոսնակը:
Ուկրաինայի նախագահ Վլադիմիր Զելենսկին երեկ երեկոյան ասել է, որ Օդեսայի վրա ռուսների հարձակման համար պատասխան կլինի:
«Այսօր ռուսական հրթիռները և անօդաչուները նորից հարվածել են Օդեսային և մեր հարավային շրջաններին: Միայն բացարձակ չարիքը կարող է նման բան անել: Դրան պատասխան կլինի», - ասել է Զելենսկին:
Ուկրաինայի նախագահի խոսքով, հաջողության չի հասնի որևէ մեկը, ով ենթադրում է, թե Սև ծովը կարող է դարձնել ահաբեկչության և կամայական գործողությունների տարածք:
«Մենք գիտենք, թե ինչպես պետք է պաշտպանվենք, և մենք տեսնում ենք, որ աշխարհը պատրաստ է միավորվել ու ավելի ակտիվ աշխատել այս տարածաշրջանում խաղաղություն հաստատելու համար», - ասել է Զելենսկին:
Հաջորդ շաբաթ՝ հուլիսի 25-ին, Վաշինգտոնը կհայտարարի Ուկրաինային ևս 400 միլիոն դոլարի ռազմական օգնություն տրամադրելու մասին:
Ենթադրվում է, որ նոր փաթեթով ուկրաինական բանակը կստանա զինամթերք և Stryker տեսակի ութանիվ զրահապատ մեքենաներ:
Բացի այդ, Պենտագոնն իր պաշարներից կհատկացնի ականազերծման սարքավորումներ, NASAMS, Patriot և HIMARS զենիթային համակարգերի զինամթերք, ինչպես նաև TOW և Javelin տեսակների հակահրասայլային համակարգերի հրթիռներ:
Հուլիսի 20-ին CNN հեռուստակայանն է հայտնել, որ Պենտագոնը մշակում է Ուկրաինային օգնության նոր փաթեթ տրամադրելու ծրագիր:
Սիմֆերոպոլից ստացված հաղորդագրության համաձայն` իշխանությունները կարգադրել են դադարեցնել Ղրիմի կամրջով երկու ուղղությամբ ավտոմեքենաների երթևեկությունը: Որոշման պատճառի մասին տեղեկություն չկա:
«Կամրջով մեքենաների երթևեկությունը ժամանակավոր դադարեցվել է, կամրջին և ստուգման գոտում գտնվողներին խնդրում ենք հանգստություն պահպանել և ենթարկվել տրանսպորտահյին անվտանգության աշխատակիցների կարգադրություններին», - ասվում է հաղորդագրությունում:
Ավելի վաղ իշխանությունները վարորդների համար կազմել են հատուկ հուշագիր, որով նրանք պետք է առաջնորդվեն այն դեպքում, եթե Ղրիմի կամրջին տագնապ հայտարարվի:
Վարորդները, մասնավորապես, պետք է ենթարկվեն բարձրախոսներով հրապարակվող հրահանգներին, դուրս չգան մեքենաներից, սահմանված արագությամբ երթևեկեն ելքի ուղղությամբ և չտեսանկարահանեն ու համացանցում չտեղադրեն տեղի ունեցող իրադարձությունները:
Ուկրաինայի նախագահ Վլադիմիր Զելենսկին բարձրագույն հրամանատարական կազմի հետ Կիևում ունեցած հանդիպմանը հանձնարարել է համալիր գործողություններ նախապատրաստել Սև ծովով հացահատիկի արտահանումը շարունակելու համար։ Հանդիպումից հետո այս մասին Զելենսկին գրել է Տելեգրամի իր ալիքում, նշելով, որ քննարկվել են նաև ուկրաինական նավահանգիստները, եթակառուցվածքները պաշտպանելու հարցերը։
Հացահատիկի գործարքի վերականգնման անհրաժեշտության մասին կրկին խոսել է Թուրքիայի նախագահ Ռեջեփ Էրդողանը։
«Սևծովյան հացահատիկի նախաձեռնությունը դադարեցնելու գործողությունը կհանգեցնի ոչ միայն պարենի միջազգային գների բարձրացմանը, այլև մի շարք հետևանքների՝ սովից սկսած մինչև միգրանտների նոր ալիքի։ Դա կանխելու համար մեր նախաձեռնությունները չեն հապաղի։ Կարծում եմ՝ այդ հարցը մենք հանգամանալից կքննարկենք պարոն Պուտինի հետ և կապահովենք այդ հումանիտար շարժման շարունակությունը։ Գիտենք, որ նա որոշակի սպասելիքներ ունի արևմտյան երկրներից։ Արևմտյան պետությունները նույնպես պետք է այդ հարցով միջոցներ ձեռնարկեն»,- ասել է Էրդողանը՝ օդանավում հարցազրույց տալով իրեն ուղեկցող լրագրողներին։
Ռուսաստանի նախագահ Վլադիմիր Պուտինը Անվտանգության խորհրդի անդամների հետ հեռավար խորհրդակցությանը Ուկրաինայի հակահարձակումը ձախողված է համարել, իսկ արևմտյան երկրների զինապահեստները՝ դատարկված։
Ուկրաինայի իշխանությունների և Արևմուտքի հասցեին նրա ավանդական սուր քննադատություններին այսօր մի նոր դետալ է ավելացել։ Պուտինի կարծիքով՝ Լեհաստանը կարող է ուղղակիորեն միջամտել հակամարտությանը՝ արևմտյան Ուկրաինայի տարածքները վերադարձնելու նպատակով, որը լեհերը համարում են իրենց պատմական հողերը։ Նրա խոսքով՝ Լեհաստանը հավակնում է նաև Բելառուսի տարածքի մի մասին, և ՌԴ ղեկավարը Լեհաստանին զգուշացրել է, որ Բելառուսի դեմ ագրեսիա սանձազերծելու պարագայում Ռուսաստանը կպատասխանի «բոլոր առկա միջոցներով»։
Այսօր Կրեմլը հաղորդեց, որ հուլիսի 23-ին Բելառուսի նախագահ Ալեքսանդր Լուկաշեկոն հերթական անգամ այցելելու է Մոսկվա՝ քննարկելու Ռուսաստանի հետ ռազմավարական գործընկերությունը խորացնելու և միութենական պետությունում ինտեգրվելու հարցերը։
Լրատվամիջոցները, ի դեպ, հաղորդում են, որ Բելառուս տեղափոխված «Վագների» վարձկանների մի մասը տեղակայվել է Լեհաստանի սահմանի մոտ, և այնտեղ նրանք Բելառուսի զինծառայողներին մարտական պատրաստվածության դասեր են տալիս։ Վարշավային սա անհանգստացում է, նա լրացուցիչ ուժեր է մոտեցնում սահմանին։
Ուկրաինական նավահանգիստները չորրորդ օրն անընդմեջ հրթիռակոծվում են ռուսական ուժերի կողմից։ Ուկրաինական կողմը սովորաբար հաղորդում էր, որ հակաօդային պաշտպանությանը հաջողվում է ոչնչնացնել հրթիռների ու անօդաչու թռչող սարքերի մեծ մասը, բայց ռուսները նավահանգիստային ենթակառուցվածքների դեմ սկսել են կիրառել «Օնիկս» տեսակի հրթիռներ, որոնց հայտնաբերլը և ոչնչացնելը դժվար է, և նրանք հասնում են թիրախներին։
Այդ հրթիռները նախատեսված են հակառակոդի ռազմածովային ուժերի նավերը ոչնչացնելու համար։ Ծովի մակերևույթից ընդամենը 10-15 մետր բարձրության վրա, դրանք մեծ արագությամբ՝ ժամում 3 հազար կիլոմետր արագությամբ սլանում են դեպի թիրախները։ Ռուսները հիմա այդ հրթիռները ուղղում են ուկրաինական ծովափնյա քաղաքների վրա, որտեղից իրականացվում էր հացահատիկի արտահանումը։ Հացահատիկի արտահանումը տասնամյակներով կատարվել է նավահանգիստներից, այնտեղ են տերմինալներ կառուցվել՝ միլիոնավոր տոննաներով հացահատիկ ամբարելու ու նավեր բեռնելու համար։ Ռուսները հիմա ոչնչացնում են այդ ենթակառուցվածքները, հրդեհի մատնում այնտեղ մնացած հացահատիկը։
Անցած գիշերվա հրթիռակոծման հետևանքով Օդեսայի տերմինալում հրդեհվել է ևս 100 տոննա ոլոռ և 20 տոննա գարի, հայտնում են տեղի իշխանությունների ներկայացուցիչները։
Մինչ այս գրոհները արտահանման համաձայնագիրը Ռուսաստանի հետ անցած տարի ձեռք էր բերվել Թուրքիայի և ՄԱԿ-ի միջնորդությամբ։ Համաձայնագրի իմաստը առևտրային նավերի անվտանգությունը ապահովելն էր, որ ռուսները չգրոհեն այդ նավերը, ականազերծ ծովային միջանցքներ բացվեն անվտանգ նավագնացության համար, իսկ նավերի բեռների ստուգումը, որպեսզի նրանք զենք-զինամթերք չտեղափոխեն, իրականացվում էր Թուրքիայում։ Այնտեղ կողմերի ներկայացուցիչներից համակարգող մարմին էր աշխատում։ 2022-ի հուլիսին Ստամբուլում ստորագրված այս համաձայնագիրը աշխատեց մեկ տարի։ Այս ընթացքում Ուկրաինայից դուրս է բերվել գրեթե 33 միլիոն տոննա ցորեն։ Սա մեծ նշանակություն ուներ համաշխարհային պարենային շուկայի ու հատկապես աղքատ երկրների համար, քանի որ Ուկրաինան հացահատիկի արտահանման հիմնական երկերից մեկն է աշխարհում։
Գործարքի ժամկետը ավարտվեց հուլիսի 17-ին։ Ռուսաստանը հայտարարեց, որ այն չի երկարաձգում, քանի որ ռուսական կողմի շահերը հաշվի չեն առնվել, և նույն գիշերը սկսեց հրթիռակոծել ուկրաինական նավահանգիստներ Օդեսան և Նիկոլաևը։
Հացահատիկի արտահանումը շարունակելու ուրիշ երկրների փորձերը կանխելու համար Մոսկվան հայտարարեց՝ առանց Ռուսաստանի մասնակցության այդտեղ ռիսկեր են առաջանում։ Այս մասին լրագրողներին ասել էր Կրեմլի խոսնակը։ Իսկ երկու օր առաջ Ռուսաստանի պաշտպանության նախարարությունը ավելի հստակ արտահայտվեց՝ Սև ծովով դեպի ուկրաինական նավահանգիստներ նավարկող բոլոր նավերը կդիտարկվեն որպես ռազմական բեռներ փոխադրողներ։
Մոսկվայի հայտարությանը Ուկրաինան պատասխանեց նույնատիպ հայտարարությամբ, որ ռուսական նավահանգիստներ նավարկող նավերը կդիտարկվեն ռազմական բեռ փոխադրողներ։ Կրեմլի խոսնակն, այսօր մեկնաբանելով ուկրաինական կողմի հայտարարությունը՝ ասել է, թե Կիևի անկանխատեսելի գործողությունները, ավելին՝ Կիևի առնչությունը ահաբեկչական գրծողություններին, անշուշտ, պոտենցիալ սպառնալիք են ստեղծում այդ ոլորտում։
Այսօր Ռուսաստանի Սևծովյա նավատորմի ռազմանավերը զորավարժություն են անցկացրել, որի ընթացքում մշակվել են նավագնացության համար ժամանակավորապես փակ տարածքները մեկուսացնելու, այդ տարածքներ ներխուժող նավերը կայանելու գործողություններ, ինչպես նաև հրթիռներ են արձակվել պայմանական «թիրախային նավերի» ուղղությամբ։