Լրատվամիջոցների դեմ պաշտոնյաների դատական հայցերն անցած տարի կտրուկ աճել են, ուղիղ կեսը պետական կառույցներից ու պաշտոնյաներից է:
Լրատվամիջոցների աշխատակիցների իրավունքների խախտումները նախորդ տարվա համեմատ 224-ով ավելացել են: Խոսքի ազատության պաշտպանության կոմիտեն է ամփոփել 2025-ին տիրող վիճակը: Ինչի մասին է խոսում այս վիճակագրությունը:
«Սա խոսում է այն մասին, որ նպատակը վախեցնել ու ճնշում գործադրելն է, ոչ թե արդարացի պատասխան, պրոֆեսիոնալ գնահատականներ ստանալ ինչ-որ դեպքերում: Պետք է հասկանանք, որ իշխանությունը պարտավոր է ավելի հանդուրժող լինել», - ասաց Երևանի մամուլի ակումբի նախագահ Արթուր Պապյանը:
Պապյանի վերլուծությամբ՝ վիճակագրության այս կտրուկ աճի պատճառը նախընտրական կրքերն են ու կառավարություն-եկեղեցի հակամարտությունը: Կարծում է՝ իշխանությունը գնալով ավելի անհանդուրժող է լրատվամիջոցների նկատմամբ. «Մեզ մոտ գնալով ավելի բևեռացում է գնում մեդիայի ու սրվում է քաղաքական պայքարը: Դրա ֆոնին տեսնում ենք, որ իշխանությունը փորձում է ուժ ցուցադրել և բավական անհանդուրժող է դառնում լրագրողների նկատմամբ: Դրա մասին են խոսում ոչ միայն առհասարակ դեպքերի աճն, այլև այն փաստը, որ դատական գործերի զգալի մասը հենց բարձրաստիճան պաշտոնյաներն են նախաձեռնել լրատվամիջոցների դեմ»:
Որ Հայաստանում պաշտոնյաներն իրենց քննադատող լրատվամիջոցների նկատմամբ անհանդուրժող են ու դատական ճանապարհը որպես զսպելու, ճնշեկու գործիք են կիրառում, համոզվել է նաև «Հետք» հետաքննող լրատվամիջոցի լրագրող Գրիշա Բալասանյանը: Հայցեր նախկինում էլ են եղել, բայց որ պետական կառույցը դատի տա լրատվամիջոցին ու պահանջի երկու միլիոն դրամ, «Հետք»-ում Փաշինյանի իշխանության օրոք եղավ:
«Մենք նյութում գրել էինք, որ Պետական վերահսկողական ծառայությունը ստուգումներ է իրականացրել բժշկական կենտրոններում, այդ թվում՝ «Արմենիա» բժշկական կենտրոնում և ցույց էինք տվել, որ այնտեղի ղեկավար կազմը և ՊՎԾ-ում աշխատող որոշ անձինք ունեն խնամիական, բարեկամական կապեր, քանի որ ստուգումը կիսատ էր մնացել, եզրահանգել էինք, որ այդ բարեկամական կապերն էին ազդել, որ ստուգումը կիսատ է մնացել և ամբողջ ծավալով թերությունները չեն բացահայտվել», - ներկայացրեց լրագրողը:
Այս կառույցի ղեկավարը Ռոմանոս Պետրոսյանն էր, որ որակել են զրպարտություն ու դատարանով հերքում պահանջել: «Հետք»-ը առաջին ատյանի դատարանում շահել է ու ՊՎԾ-ն պայքարում է արդեն Վերաքննիչում: Մինչև դատարան դիմելը կան ճանապարհներ, բայց պետական կառույցներն ու պաշտոնյաները հիմնականում ուղիղ դատարան են գնում՝ անտեսելով հրապարակումը հերքելու ու դրա բովանդակությունը վիճարկելու արտադատական ճանապարհները, շեշտում է լրագրողը:
«Սա վտանգավոր է, որ դիմելով դատարան պահանջում են նաև փոխհատուցում, ինչը նյութական է, և լրատվամիջոցները հայտնվում են վատ վիճակում, որովհետև լրատվամիջոցների նյութական վիճակն այդքան էլ լավ չէ, ու ցանկացած պատասխանատվության միջոց, որ դատարանները կկիրառեն կարող է բացասաբար անդրադառնալ նրանց գործունեության վրա», - ընդգծեց Գրիշա Բալասանյանը:
Խոսքի ազատության պաշտպանության կոմիտեն զեկույցում ավելի մանրամասն ու հասցեական է նշել լրագրողների նկատմամբ ճնշումների ու հայցերի մասին: Ըստ կազմակերպության՝ ճնշումների կեսից ավելին էլ բարձրաստիճան պաշտոնյաների կողմից է: Իշխող կուսակցության փոխնախագահը խնդիր չի տեսնում: Պաշտոնյան դատական ճանապարհով իր իրավունքն է պաշտպանում, ասում է Վահագն Ալեքսանյանը:
«Ես չեմ տեսել գեթ մեկ դեպք, որը սահմանային է, որ, օրինակ, 50-50 է, կա զրպարտություն, թե չկա զրպարտություն ու պաշտոնյան դիմել է դատարան: Բայց ես տեսել եմ միլիոնավոր դեպքեր, երբ կա զրպարտություն, կա վիրավորանք, կա ատելության խոսք պաշտոնյաների հասցեին, պաշտոնյաների ընտանիքների անդամների հասցեին ու չկան դատական հայցեր: Կան նաև որոշակի դեպքեր, երբ պաշտոնյաներն ուղղակի որոշում են՝ այո, պետք է պաշտպանեն իրենց իրավունքները», - նշեց Ալեքսանյանը:
Պատգամավոր Ալեքսանյանը վստահեցնում է՝ ոչ մի անգամ դեռ դատարան չի դիմել:
Այն պնդումներին, որ Փաշինյանի իշխանությունը ավելի անհանդուրժող է դարձել խոսքի ազատության ու քննադատող լրատվամիջոցների նկատմամբ, Վահագն Ալեքսանյանը համաձայն չէ: Իշխանական պատգամավորը հարցով է հակադարձում ընդդիմախոսներին. «Ենթադրենք կա 100 լրատվական, 100-ից 95-ը ընդդիմադիր է, ինչո՞վ է անհանդուրժող դարձել»:
Լրատվամիջոցներին դատի տալու գործում Փաշինյանն էլ է ներգրավվել: Նա էլ իշխանությանը քննադատող «Հրապարակ» թերթի դեմ է հայց ներկայացրել «Դավաճանո՞ւմ է արդյոք Փաշինյանը տիկին Աննային» վերնագրով մեկնաբանության համար:
Թեև այս հրապարակման մեջ պնդում չկա, այլ այդպես, ըստ խմբագրի, այլաբանորեն արձագանքել են օդից կախված լուրերով հոգևորականների անձնական կյանք մտնելու Փաշինյանի գործելաոճին, բայց վարչապետը պահանջում է հերքում ու մեկ միլիոն դրամ փոխհատուցում: Տարեվերջին էլ Փաշինյանը պաշտոնյաներին հատկացված միլիոնավոր պարգևավճարները բացատրում էր նաև դատական ատյաններում պաշտպանության անհրաժեշտությամբ:
«Մեծ հաշվով նշանակում է, որ իշխանական օղակներին, որ տեսեք, վարչապետը խրախուսում է նույնիսկ այն, որ դիմեք դատարաններ, դրա համար, ովքեր կդիմեն դատարան, նույնիսկ համապատասխան պարգևավճար կստանան», - ասաց Արթուր Պապյանը:
Ըստ Խոսքի ազատության կոմիտեի վիճակագրության՝ անցած տարի լրագրողների նկատմամբ 15 բռնության դեպք է արձանագրվել: Խորհրդարանական ընտրություններին ընդառաջ ներքաղաքական լարված միջավայրն ու լրատվամիջոցների բևեռացումը լուրջ մարտահրավեր է, եզրակացրել է կազմակերպությունը: