Գոյություն ունի՞ Եվրասիական տնտեսական միությունը, թե՞ ոչ. Հայաստանի վարչապետ Նիկոլ Փաշինյանը այս հարցն այսօր կառավարության նիստում ու ճեպազրույցի ժամանակ համարեց ստուգման ենթակա: Խնդիրները, որ ստեղծվել են հայաստանյան ապրանքների համար, ասում է, մտահոգիչ են, եթե պարզվի, որ տնտեսական միությունում ապրանքների, աշխատուժի ու ֆինանսների ազատ տեղաշարժի չլուծվող խնդիրներ կան, ուրեմն միությունը գոյություն չունի:
Նման մի հարց էլ 2022-ից հետո Նիկոլ Փաշինյանը ՀԱՊԿ-ի հետ կապված էր բարձրացրել, երբ Հայաստանի տարածք ադրբեջանական ներխուժումից հետո դաշինքից արձագանք չեղավ, հայաստանը սառեցրեց անդամակցությունը: ԵԱՏՄ մասով ՝ Փաշինյանն այսօր հայտարարեց, որ ամեն դեպքում Հայաստանը համարում է, որ տեղի ունեցողը թյուրիմացություն է, իրավիճակն էլ անշրջելի չէ: Հայաստանը Եվրասիական միությունից դուրս գալու խնդիր չի դրել, կառավարությունն էլ աշխատում է, որ ծագած խնդիրները լուծվեն: Իսկ Հայաստանի հետ կապված իրավիճակը պետք է մտահոգի ոչ միայն Հայաստանին, այլև ԵԱՏՄ մյուս պետություններին:
«ԵԱՏՄ մյուս անդամ երկրները Հայաստանի փորձից մտահոգված չե՞ն, համոզված եղեք. որ մտահոգված են, որովհետև բոլորը հասկանում են, նույնը կարա տեղի ունենա իրենց հետ: Եթե մենք հիմա արագ չկարգավորենք, սա ԵԱՏՄ-ի քայքայումը դարձնելու է անխուսափելի», - ասաց Փաշինյան:
Վարչապետ Փաշինյանն ասաց՝ պատրաստվում է այս հարցերն առաջիկայում քննարկել Եվրասիական միության ձևաչափում: Թեև չհստակեցրեց, թե երբ է քննարկելու հարցը, սակայն հայտնի է, որ այս օգոստոսի սկզբին Ղրղըզստանում սպասվում է ԵԱՏՄ միջկառավարական հանձնաժողովի նիստը, որին մասնակցելու մասին Փաշինյանը դեռ անցած շաբաթ էր հայտնել:
ԿԱՐԴԱՑԵՔ ՆԱԵՎ
Փաշինյանը կմասնակցի ԵԱՏՄ միջկառավարական հանձնաժողովի նիստինԲացի արտահանումից՝ Փաշինյանն ասաց՝ իր բացակայությամբ ընդունված հայտարարությունը պետք է քննարկման առարկա դառնա. «Պետք է մենք հասկանանք՝ դա ի՞նչ է նշանակում գործնականում, պետք է հասկանանք՝ ԵԱՏՄ ցանկացած երկիր ցանկացած երկրի հետ կապված կարող է սենց որոշումներ կայացնի՞: Իմ գնահատմամբ՝ եթե հարցի պատասխանն «այո» է, ուրեմն ԵԱՏՄ-ն հայտնում է ինքնալուծարման մասին»:
Մայիսի վերջին ԵԱՏՄ գագաթնաժողովին, որում ընդունվեց Հայաստանին վերաբերող հայտարարությունը, Նիկոլ Փաշինյանն ինքը չէր գնացել՝ պատճառաբանելով, որ քարոզարշավի թեժ շրջանում է, Հայաստանը ներկայացնում էր փոխվարչապետ Մհեր Գրիգորյանը:
Հենց այդ Գագաթնաժողովի ավարտին էր, որ Ռուսաստանի նախագահը և ԵԱՏՄ մյուս երեք երկրների առաջնորդները համատեղ հայտարարություն ընդունեցին ու Հայաստանին հորդորեցին Եվրամիություն մտնելու կամ ԵԱՏՄ-ում մնալու հարցով հանրաքվե անցկացնել, իսկ այս դեկտեմբերին՝ սպասվող ԵԱՏՄ հաջորդ գագաթնաժողովի ընթացքում ասացին՝ Հայաստանի այդ կառույցին անդամակցության հարցը քննարկման սեղանին կլինի: Երևանից արձագանքեցին, թե հանրաքվեի պահը չի հասունացել:
ԿԱՐԴԱՑԵՔ ՆԱԵՎ
ՀՀ-ն առաջիկայում հանրաքվե չի անցկացնի ԵՄ-ին անդամակցելու հարցով. Փաշինյանն արձագանքել է ԵԱՏՄ երկրների ղեկավարների նամակինՔարոզարշավի ընթացքում Փաշինյանը հայտարարել էր նաև, որ վերընտրվելուց հետո պատրաստվում է Մոսկվա է մեկնել՝ հանդիպելու Ռուսաստանի նախագահ Վլադիմիր Պուտինին: Բայց Կրեմլից հայտարարել են, որ հստակ պայմանավորվածություն հանդիպման վերաբերյալ չկա: Վլադիմիր Պուտինը խորհդրարանական ընտրություններից հետո դեռ Փաշինյանին չի շնորհավորել: Փոխարենը՝ կարճ ժամանակահատվածում հերթով արգելվեցին հայկական գյուղատնտեսական հիմնական արտադրանքները՝ ծաղիկներից մինչև պտուղ -բանջարեղեն, «Ջերմուկից» մինչև ոգելից խմիչքներ՝ ստանդարտներին չհամապատասխանելու պատճառաբանությամբ:
ԿԱՐԴԱՑԵՔ ՆԱԵՎ
«Բոնժուղ մսյո. հետո ո՞նց ասեմ՝ ծաղիկ ունեմ»․ փոքր ջերմոցատերերը նոր գնորդ են փնտրումԵվս մեկ աջակցության ծրագիր
Նիկոլ Փաշինյանը՝ կառավարության նիստում հայտարարեց նաև, որ այս իրավիճակը գուցե խթան լինի, որ արտահանումը ԵԱՏՄ-ից բացի այլ երկրներ կազմակերպելու ուղղությամբ ավելի ակտիվ աշխատեն, արտահանվող ապրանքի որակի հետ կապված խնդիրներն էլ կարգավորեն:
«Մենք ԵԱՏՄ-ում էլ անհարմար իրավիճակներում հայտնվել ենք, երբ կաթնամթերքի հետ կապված պրոբլեմ ենք ունենում: Բոլորս գիտենք, որ օբյեկտիվ է այդ խնդիրը, բայց որ գնանք այդ պրոբլեմի լուծման, կասեն՝ խոչընդոտում են բիզնեսին, դա բիզնես չէ, պետք է լրջանալ», - ասաց Փաշինյանը:
Այսօր կառավարությունում ընդունվեց ևս մեկ աջակցության ծրագիր, արտոնյալ վարկով ինտենսիվ այգիներ հիմնածների համար, կառավարությունը նրանց վարկի արտոնյալ պայմանները ևս մեկ տարով երկարաձգեց:
Ռուսաստան արտահանման սահմանափակումներից հետո կառավարությունը աջակցության մի քանի ծրագրեր է առաջարկել արտահանողներին, հիմնականում սուբսիդիաներ՝ եվրոպական ուղղությամբ արտահանողների համար: Ովքեր են կարողանում օգտվել այդ աջակցությունից, ովքեր ոչ, դեռ հստակ պատկեր չկա, բայց կառավարության անդամներն այսօրվա նիստում Հայաստանյան ներքին շուկայի գներն էին իրավիճակի ցուցիչ համարում: Էժանացել են միայն ծաղիկն ու լոլիկը, մյուս ապրանքների մասով գնանկում չկա, սա, ըստ կառավարության անդամների, պետք է որ վկայի արտահանման մասին:
ԿԱՐԴԱՑԵՔ ՆԱԵՎ
Արտադրողներին աջակցելուն զուգահեռ կառավարությունը կզբաղվի ԵԱՏՄ-ում խնդիրները կարգավորելու հարցով. ՓաշինյանՀայաստանում, ըստ տնտեսագետի, չկա լաբորատորիա, որի արդյունքները ԵՄ-ն ընդունի
Տնտեսագետ Սուրեն Պարսյանը կարծում է՝ ներքին շուկայում ծիրանի դեռևս բարձր գները չի կարելի համարել ցուցիչ: Ծիրանի և ոչ միայն ծիրանի բերքի հիմնական քանակը դեռ առջևում է: Գյուղացիների եվրոպական շուկաներ մուտք գործելը չափազանց դժվար է պատկերացնել: Բացի կապերի բացակայությունից, լոգիստիկ ու լեզվական խոչընդոտներից, ԵՄ շուկա մուտք գործելու համար անհրաժեշտ թույլտվությունները չկան, Հայաստանում չկա նաև լաբորատորիա, որի արդյունքները Եվրամիությունն ընդունի:
Եթե այս հարցրեն արագորեն չլուծվեն, ըստ Պարսյանի, տնտեսությունը մեծ հարված է կրելու:
Տնտեսագետ Սուրեն Պարսյանը կառավարության հայտարարությունների ու իրողությունների տարբերության վրա է ուշադրություն հրավիրում: Թեև Փաշինյանի կառավարությունը արդեն տարիներ է՝ խոսում է դիվերսիֆիկացիայի մասին, սակայն Հայաստանի արտահանման կառուցվածքը 2018 -ից հետո է՛լ ավելի է ռուսական ուղղության վրա կենտրոնացել:
Վերջին տարիների վերաարտահանման գործոնը ևս նպաստել է դրան, բայց եթե չոր թվերով վերցնենք՝ 2018-ին դեպի Եվրամիություն ուղղությունը Հայաստանի ողջ արտահանման 28 տոկոս, էր կազմում, իսկ 2025 -ին միայն մոտ 8 տոկոսը: ԵԱՏՄ երկրների դեպքում 2018- ին ողջ արտահանման մեկ քառորդն էր այդ ուղղությամբ գնում, իսկ 2025-ին արդեն 38 տոկոսը:
Բայց ինչ էլ լինի, տնտեսագետի խոսքով, կառավարությունը հիմա քայլեր պետք է ձեռնարկի կորուստները նվազեցնելու ուղղությամբ: