Աշխարհում բաժանարար գծերն ավելի են լայնանում, և մարդկությունը շարժվում է դեպի բազմաբևեռ աշխարհ, որտեղ «վստահությունը խաթարված է», հայտարարեց ՄԱԿ-ի գլխավոր քարտուղար Անտոնիու Գուտերեշը՝ Գլխավոր ասամբլեայի իր բացման ելույթում:
«Մեր աշխարհում բաժանարար գծերը լայնանում են»,- ասաց Գուտերեշը՝ թվարկելով շարունակվող ճգնաժամերը՝ պատերազմներից մինչև կլիմայի փոփոխություն, ինչպես նաև ընդգծելով արհեստական բանականության ունեցած դերը աշխարհում տեղի ունեցող մի շարք փոփոխություններում:
«Սրանք առանձին ճգնաժամեր չեն, - շեշտեց Գուտերեշը,- Սրանք նույն պատմության գլուխներն են։ Իշխանության պատմությունը։ Ո՞վ ունի այն։ Ո՞ւմ է այն մերժված»։
ՄԱԿ-ում հավաքված աշխարհի առաջնորդներին Գուտերեշն ասաց, որ «մարդիկ ավելի ու ավելի են իշխանությունը փոխանցում մեքենաներին» և նախազգուշացրեց, որ արհեստական բանականության արագ զարգացող պայմաններում «արհեստական գործակալները դուրս են գալիս վերահսկողությունից, իսկ մահացու ինքնավար զենքերը գիտաֆանտաստիկից անցնում են ռազմական իրականության»։
Ըստ նրա՝ համաշխարհային իշխանությունը վերաձևավորվում է երեք հիմնական ձևով՝
- պետությունների միջև՝ ի հայտ են գալիս նոր «տնտեսական, քաղաքական և տեխնոլոգիական ազդեցության կենտրոններ»,
- ավելի ու ավելի հաճախ անցում է կատարվում մասնավոր կորպորացիաներին և անհատներին,
- և մարդկանցից մեքենաներին, այդ թվում՝ «ինքնավար զենքերի» մշակման միջոցով։
Գուտերեշը նշեց, որ աշխարհի ինստիտուտներն ու համակարգերը դեռևս պատրաստ չեն այս փոփոխությունները հաղթահարելու համար։
Ըստ ՄԱԿ-ի գլխավոր քարտուղարի՝ բազմաբևեռ աշխարհի ձևավորումը տարբեր ուղիներով կարող է տեղի ունենալ: Առաջինը, ըստ նրա, ֆրագմենտացիայի միջոցով և մի աշխարհում, որտեղ «լարվածությունն աճում է, իսկ անվստահությունը խորանում»:
Գուտերեշի խոսքով՝ կա մեկ այլ ճանապարհ՝ «աշխարհ, որտեղ ազդեցության բազմակենտրոն կառույցները համակեցության մեջ են միջազգային իրավունքի և ընդհանուր կանոնների ընդհանուր համակարգի շրջանակում»։
Մեր ապագան կորոշի այն, շարունակեց նա, թե ինչպես է մարդկությունը լուծում «իշխանության չորս հիմնարար հարցերը». պատերազմ և խաղաղություն հաստատելու իշխանություն, «հարստությունը կենտրոնացնող և անհավասարություն ստեղծող իշխանություն», «կլիմայի քաոսը սնուցող իշխանություն» և արհեստական բանականության ստեղծած իշխանություն։
Աշխարհը չպետք է անտեսի Գազայում վիճակը
ՄԱԿ-ի գլխավոր քարտուղարն անդրադարձավ նաև Գազայում տիրող իրավիճակում՝ նշելով, որ աշխարհը չպետք է «անտեսի Գազայում, օկուպացված պաղեստինյան տարածքներում տիրող ավերիչ իրավիճակը»։
Նա ասաց, որ 2023 թվականի հոկտեմբերի 7-ին «Համասի» գլխավորած հարձակումներից հետո տեղի ունեցածը «հարձակում էր Գազայում պաղեստինցիների վրա՝ սպանությունների մասշտաբով, որը ես չեմ տեսել գլխավոր քարտուղարի պաշտոնում իմ գործունեության տարիներին»:
Գուտերեշը նաև քննադատեց Իսրայելին՝ Դիմելով Արևմտյան ափում տիրող իրավիճակի համար: Նա զգուշացրեց, որը պաղեստինա-իսրայելական հակամարտության՝ երկու պետության սկզբունքի հիման վրա կարգավորումը «կարող է անհետանալ մեր աչքի առաջ»։
«Իսրայելի կողմից բռնությունը, տեղահանությունը և բնակավայրերի ընդլայնումը օկուպացված Արևմտյան ափում բուլդոզերներով խաթարում են խաղաղության ուղին և վեր հանում էթնիկ զտումների ուրվականը», - ասաց ՄԱԿ-ի հեռացող գլխավոր քարտուղարը։
Առանց «մարդու իրավունքների» խաղաղություն և զարգացում չկա
Գուտերեշը նշեց, որ «խաղաղությունը, զարգացումը և մարդու իրավունքները» չպետք է դիտարկվեն որպես «մրցակից օրակարգեր», այլ որպես փոխկապակցված հասկացություններ։
«Դրանք մեկ իրականություն են», - ասաց նա։ «Առանց զարգացման խաղաղություն չկա, առանց խաղաղության զարգացում չկա, և առանց մարդու իրավունքների խաղաղություն և զարգացում չկա», - հավելեց Գուտերեշը։
ՄԱԿ-ի ղեկավարը նաև խոստացավ շարունակել խաղաղաշինական իր գործունեությունը: Նա ասաց, որ ՄԱԿ-ը ստեղծվել է «այն երկրների անհնազանդության շնորհիվ, որոնք գիտեն, որ մեր ապագան կապված է միմյանց հետ»։ «Ես այդ վճռականության և վճռականության ոգին կշարունակեմ պաշտոնավարման մնացած 100 օրերի ընթացքում», - ասաց նա։
«Սակայն Միավորված Ազգերի Կազմակերպության արժեքներին և սկզբունքներին նվիրվածությունը չի սկսվում մանդատով և չի ավարտվում դրանով։ Դրանք ավելի մեծ են, քան պաշտոնը», - շարունակեց նա։
Կլիմա
Անտոնիու Գուտերեշը խոսեց նաև կլիմայական հարցերից: Նրա խոսքով ՝ կլիմայական ճգնաժամը «սերնդափոխության մեջ ուժերի ամենախորը անհավասարակշռություններից» մեկն է։
«Մեկ սերունդը սպառում է հաջորդի ապագան, մեկ խումբը շահում է, մինչդեռ նրանք, ովքեր ամենաքիչն են պատասխանատու, տուժում են առաջինը և ամենաշատը», - ասաց նա։
Գլխավոր քարտուղարը զգուշացրեց՝ «հետևանքներն ավելի շուտ են հասնում, ավելի ուժեղ են հարվածում և ավելի հեռու են տարածվում, քան շատերը կանխատեսում էին»։
ՄԱԿ-ի գլխավոր քարտուղարը նաև քննադատեց համաշխարհային նավթային ընկերություններին՝ ասելով, որ դրանք «մթնոլորտին վերաբերվել են որպես բաց կոյուղի և շահույթ են ստացել հետևանքներից»։
Մեկ տեղ Աֆրիկային՝ ՄԱԿ-ի ԱԽ-ում
Ջերմ ծափահարությունների ներքո Անտոնիո Գուտերեշը պնդեց, որ Աֆրիկային տրվի առնվազն մեկ տեղ ՄԱԿ-ի Անվտանգության խորհրդում։ «21-րդ դարի Անվտանգության խորհուրդը, որում աֆրիկյան երկրները չունեն մշտական տեղեր, անարդար է և անպաշտպան», - ասաց նա առաջնորդներին՝ հավելելով. «Սա պետք է փոխվի»։
