Մատչելիության հղումներ

Խորհրդային Միության տապալման վերջին ակորդը. լրանում է «Օգոստոսյան Պուտչ»-ի 30-ամյակը


Երթ՝ Մոսկվայի օգոստոսյան հեղաշրջման զոհերի հիշատակին, արխիվ

1991 թվականի օգոստոսին Սովետական Միության ղեկավարության մի խումբ պաշտոնյաներ փոխնախագահ Գենադի Յանաևի գլխավորությամբ փորձեցին հեղաշրջում կազմակերպել Խորհրդային Միության փլուզումը կանխելու նպատակով, սակայն տապալվեցին և հակառակը՝ արագացրեցին Սովետական կայսրության տապալումը և հետխորհրդային 15 պետությունների ստեղծումը։

1991 թվականի օգոստոսի 18-ի լույս 19-ի գիշերը ԽՍՀՄ բարձրագույն ղեկավարության ներկայացուցիչները, ովքեր համաձայն չէին Միխայիլ Գորբաչովի բարեփոխումների քաղաքականության և Միության նոր պայմանագրի նախագծի հետ, ստեղծեցին Արտակարգ դրության պետական կոմիտե: Կոմիտեի կազմում էին փոխնախագահ Գենադի Յանաևը, վարչապետ Վալենտին Պավլովը, ներքին գործերի նախարար Բորիս Պուգոն, պաշտպանության նախարար Դմիտրի Յազովը, ԿԳԲ-ի ղեկավար Վլադիմիր Կրյուչկովը և մյուսները:

Երեսուն տարի առաջ տեղի ունեցած հեղաշրջման փորձը դարձավ Խորհրդային Միության տապալման վերջին ակորդն ու պատմության մեջ մտավ որպես «Օգոստոսյան Պուտչ»:

Օգոստոսի 19-ին «Վրեմյա» հեռուստածրագիրը սովետական ավանդույթներին հավատարիմ հայտարարեց, թե Խորհրդային Միության ղեկավար Միխայիլ Գորբաչովը հիվանդության պատճառով չի կարող կատարել իր պարտականությունները և իշխանությունը երկրում Սահմանադրության համաձայն անցնում է փոխնախագահ Գենադի Յանաևվին: Իրականում, իհարկե, ԽՍՀՄ առաջին ու վերջին նախագահը հիվանդ չէր, նա ընտանիքի հետ պարզապես օգոստոսի 4-ին մեկնել էլ Փարոս կղզի հանգստանալու: Պուտչիստները հեռացրել էին իշխանությունից, մեկուսացրել նրան և կտրել կապը երկրի և աշխարհի հետ։

Արտակարգ իրավիճակների պետական կոմիտեն փորձեց պահպանել Սովետական Միությունը, կանխել Գորբաչովի նախաձեռնած ինքնիշխան պետությունների միության ստեղծումը և դադարեցնել երկրում տեղի ունեցող ժողովրդավարական բարեփոխումները: «Վրեմյա» ծրագիրը հայտարարեց, որ օգոստոսի 19-ից ԽՍՀՄ-ում արգելվում է հավաքների և գործադուլների անցկացումը, լրատվամիջոցների աշխատանքը սահմանափակվում է, և ցանկացած քաղաքական կազմակերպության գործունեությունը, բացառությամբ Կոմունիստական կուսակցության և «Կոմսոմոլի», արգելված է: Բոլոր հեռուստաալիքները հեռարձակման փոխարեն հեռարձակում են լրատվական ծրագրեր և Կարապի լիճ բալետ:

Պաշտպանության նախարար Դմիտրի Յազովի հրամանով զորքեր մտան Մոսկվա: Քաղաքացիները, սակայն, դուրս եկան փողոցներ և կանգնեցնեն այդ տանկերի առաջ: Ռուսաստանի նախագահ Բորիս Ելցինը ընդդիմանում է Արտակարգ իրավիճակների կոմիտեին, միանում Մոսկվայի Սպիտակ տան մոտ հավաքված մարդկանց և կոչ անում դուրս գալ փողոցներ և պաշտպանել դեմոկրատական բարեփոխումները: Տասնյակ հազարավոր մարդիկ արձագանքում են նրա կոչին և սկսում են հավաքվել Սպիտակ տան մոտ` այն պաշտպանելու համար:

Արտակարգ իրավիճակների պետական կոմիտեին դեմ ցույցեր են անցնում նաև Լենինգրադում [Սանկտ Պետերբուրգ] և այլ քաղաքներում: 1991 թվականի օգոստոսի 21 -ի գիշերը, Մոսկվայում, կոմիտեի հրամանով մայրաքաղաք բերված զինվորականների հետ բախման հետևանքով զոհվեց երեք մարդ:

Մարդկանց բողոքն այնքան տպավորիչ էր, որ օգոստոսի 21-ին զինված ուժերը թողնում են մայրաքաղաքը, Գորբաչովն ընտանիքի հետ վերադառնում է Մոսկվա, Արտակարգ իրավիճակների կոմիտեի անդամները ձերբակալվում են, իշխանությունը երկրում դե ֆակտո անցնում է Ռուսաստան նախագահ Բորիս Ելցինին, իսկ չորս ամիս անց՝ դեկտեմբերի 8-ին Ռուսաստանի, Բելառուսի և Ուկրաինայի ղեկավարները Բելառուսում ստորագրում են Բելովեժյան համաձայնագիրը և արդեն դե յուրե վերջ տալիս Խորհրդային Միությանը՝ հայտարարելով, որ փոխարենը ստեղծում են Անկախ պետությունների միություն՝ ԱՊՀ ։

Մայրցամաքի մեկ չորրորդ տարածքը զբաղեցնող միջուկային գերտերություն Սովետական կայսրությունը տապալվում է:

2011 թվականի ապրիլին Հայաստանի առաջին նախագահ Լևոն Տեր-Պետրոսյանը BBC- ին տված հարցազրույցում պատմել է, թե Բելովեժյան համաձայնագրերի ստորագրման հաջորդ օրը զանգել է Ելցինի թիմակից Գենադի Բրոբուլիսին և ասել, թե Հայաստանն ուզում է միանալ ԱՊՀ-ին. «Այդ ի՞նչ սլավոնական ակումբ եք ստեղծել: Այն փա՞կ ակումբ է, եթե բաց է, մենք կուզենանք միանալ»։

Ուղիղ հեռարձակում

XS
SM
MD
LG