Մատչելիության հղումներ

«Պատմության մութ էջերը չդատապարտելով՝ դատապարտված ենք նորից վերապրել դրանք»․ ԱՄՆ կոնգրեսական


ԱՄՆ կոնգրեսական Ջիմ ՄըքԳովերն, արխիվ

Ամերիկացի մի խումբ օրենսդիրներ՝ իշխանական ու ընդդիմադիրներ ճամբարներից, Ներկայացուցիչների պալատի կանոնադրական հանձնաժողովում քննարկել են Հայոց ցեղասպանության բանաձևը:

Մի քանի ժամից Միացյալ Նահանգների Ներկայացուցիչների տանը քվեարկության կդրվի Հայոց ցեղասպանությունը ճանաչող՝ դեմոկրատական ու հանրապետական կոնգրեսականների հեղինակած թիվ 296 բանաձևը:

Մինչ այդ ամերիկացի մի խումբ օրենսդիրներ՝ իշխանական ու ընդդիմադիրներ ճամբարներից, փաստաթուղթը քննարկել են Ներկայացուցիչների պալատի կանոնադրական հանձնաժողովում՝ Ջիմ ՄըքԳովերնի նախագահությամբ, ով իր բացման խոսքում շեշտել է․ - «296-րդ բանաձևը Ներկայացուցիչների պալատի համար հնարավորություն է Հայոց ցեղասպանության մասին բարձրաձայն խոսելու և ընդունելու, որ դա ցեղասպանություն է»: «Պատմության մութ էջերը չդատապարտելով՝ դատապարտված ենք նորից վերապրել դրանք», - նաև հայտարարել է հանրապետական գործիչը:

Հայոց ցեղասպանության ճանաչման մասին բանաձևի ընդունման համար տասնամյակներ պայքարող հանրապետական Քրիս Սմիթը հայտարարել է՝ տարիներ շարունակ Անկարան իր լոբբիստական աշխատանքով փորձել է տապալել Միացյալ Նահանգներում Ցեղասպանության ճանաչման գործընթացը, նրանք նույնիսկ սպառնում էին: «Թուրքիան սպառնալիք է մի շարք երկրների համար, նրանք նաև մեզ են սպառնում, երբ 2000 թվականին քննարկումներ էինք կազմակերպել, Թուրքիայի դեսպանը, ով ներկա էր լսումներին, մեզ Ինջիրլիքով էր սպառնում», - հայտարարել է Ներկայացուցիչների պալատի հանրապետական անդամ Քրիսթոֆեր Սմիթը, ընդգծելով՝ Հայոց ցեղասպանությունը նույն Հոլոքոսթն է՝ թուրքերի կատարմամբ: «Եթե դուք կոչվում եք ՆԱՏՕ-ի գծով դաշնակից՝ թշնամի՞ն ով է», - հավելել է հանրապետական օրենսդիրը։

Արտաքին հարաբերությունների հանձնաժողովի ղեկավար հանրապետական երկարամյա գործիչ Էլիոթ Էնգելն էլ իր խոսքում բազմիցս ընդգծել է՝ Հայոց ցեղասպանությունը պաշտոնապես ճանաչելու ճիշտ ժամանակն է. - «Բոլորս ենք անհանգստացած այն ամենով, ինչ կատարվում է աշխարհի տարբեր կետերում: Հայոց կոտորածը ցեղասպանություն էր, բոլորս ենք անհանգստացած քրդերի ճակատագրով: Այն տեղի է ունենում հենց հիմա, և կրկին Թուրքիան է կանգնած այդ ամենի ետևում: Եվ եթե նախկինում ճիշտ ժամանակը չէր սա անելու համար, հիմա, անկասկած, ճիշտ ժամանակն է»: Հանրապետական կոնգրեսականը հիշեցրել է, որ Ամերիկայի նահանգների բացարձակ մեծամասնությունը մեկուկես միլիոն հայերի կոտորածը ցեղասպանություն է ճանաչել, աշխարհի տասնյակ երկրներ, այդ թվում՝ Վաշինգտոնի մերձավոր դաշնակիցները, ընդունել և դատապարտել են Հայոց ցեղասպանությունը, ժամանակն է, որ Միացյալ Նահանգները նույնպես պաշտոնապես ընդունի այդ ճշմարտությունը:

Քննարկումներին մասնակցում էր դեմոկրատ կոնգրեսական Աննա Էշուն, ով, ի դեպ, հայկական և ասորական արմատներ ունի: Նա ավելի վաղ գործընկերներին պատմում էր, որ Հայոց ցեղասպանության ժամանակ սպանվել են ոչ միայն իր հայկական կողմի ընտանիքի անդամները, այլև հոր կողմի՝ ասորի քրիստոնյա հարազատները: «Մայրս տատիկիս հետ փախչել է Հայաստանից, հայրս՝ որպես քրիստոնյա ասորի, աքսորվել Մերձավոր Արևելքից: Երկու ծնողներս էլ օսմանյան թուրքերի վայրագությունների սարսափն են կրում իրենց ողջ կյանքի ընթացքում», - պատմել է ամերիկացի կոնգրեսականը, ով ասում է՝ տեղի ունեցածը ցեղասպանություն կոչելու համար չի բավարարվել իր ընտանիքի օրինակով, կրկին ու կրկին վերընթերցել է դեսպան Մորգենթաուի գիրքը և կրկին համոզվել, որ տեղի ունեցածը ցեղասպանություն էր։

Հենրի Մորգենթաուն, ում վկայություններից հաճախ էին մեջբերում նախօրեի քննարկման մասնակիցները, Օսմանյան կայսրությունում Միացյալ Նահանգների դեսպանն էր, ով արձանագրել է Հայոց ցեղասպանությունն ու ամփոփել․ - «Այն, ինչ կատարվում էր այդ օրերին հայ ժողովրդի հետ, վստահ եմ, որ մարդկության ողջ պատմության մեջ նման սարսափելի դրվագ չկա»:

Քննարկման մասնակիցներից՝ Ներկայացուցիչների տան անդամ, լիբանանյան ծագում ունեցող Դոննա Շալալը նախաձեռնությանը իր աջակցությունն է հայտնել և պատմել, որ իր ընտանիքն էլ Հայոց ցեղասպանության զոհերից է:

Միացյալ Նահանգների Ներկայացուցիչների տունը նախկինում երկու անգամ՝ 1975-ին և 1984-ին բանաձևեր է ընդունել Հայոց ցեղասպանության մասին, հետագայում, սակայն, այդ փաստաթղթերը հավանություն չեն գտել Սենատում: Տարիներ առաջ՝ 2007-ին և 2010-ին, երբ ամերիկացի օրենսդիրները փորձել էին այս հարցը կրկին դնել քննարկման, Թուրքիան ետ էր կանչել Նահանգներից իր դեսպանին՝ այդկերպ կանխելով գործընթացի շարունակությունը:

Սպիտակ տունը որևէ կերպ չի արձագանքել Ներկայացուցիչների տանը մի քանի ժամից նախատեսված քվեարկությանը: Պետդեպարտամենտը, անդրադառնալով հարցին, խուսափել է ցեղասպանություն եզրույթից:

Ավելի քան կես միլիոն հայազգի բնակչություն ունեցող և հայկական երկրորդ ամենամեծ գաղթօջախը համարվող Ամերիկայի 50 նահանգներից 49-ը՝ բացի Միսիսիպիից, ճանաչել են Հայոց ցեղասպանությունը։

Անցած դարի 60-ական թվականներից ի վեր Ամերիկայի հայ համայնքը պայքարում է, որպեսզի պաշտոնական Վաշինգտոնը ճանաչի 1915-ին մեկուկես միլիոն հայերի կոտորածը որպես ցեղասպանություն և դատապարտի ոճիրը։ Սակայն, Սպիտակ տան ղեկավարները հիմնականում խուսափել են ցեղասպանություն եզրը գործածելուց և իրենց աջակցությունն առաջարկել հայերի և թուրքերի հաշտեցման գործում։ ԱՄՆ 44-րդ և 45-րդ նախագահներ Բարաք Օբաման ու Դոնալդ Թրամփը ապրիլի 24-ի իրենց ուղերձներում օգտագործել են հայերեն Մեծ Եղեռն բառակապակցությունը:

XS
SM
MD
LG