Մատչելիության հղումներ

Միջազգային չափանիշներով առաջընթաց Հայաստանում չի գրանցվել


«Ֆրիդըմ Հաուսի» էլեկտրոնային էջում զետեղված տարեկան զեկույցում ամեն մի երկրի զեկույցի կողքին սլաքով հստակորեն նշված է՝ այդ պետությունը առաջընթաց ապրել է, թե՝ ոչ: Եթե առաջընթաց կա, սլաքը նայում է վերեւ: Այս տարի` Հայաստանի զեկույցի կողքին սլաքը ուղղված է դեպի ներքեւ: Զեկույցն ընթերցել ցանկացող յուրաքանչյուրի համար սա յուրատեսակ նախազգուշացում է` Հայաստանի մասին որեւէ դրական բան գտնելը այս փաստաթղթում շատ դժվար է:

Սլաքի հարեւանությամբ առկա է նաեւ թվային գնահատական: Միջազգային իրավապաշտպան այս կազմակերպության կողմից կիրառվող պրակտիկայի համաձայն, ամեն մի երկրի շնորհվում է որոշակի վարկանիշ, թվային առումով որքան բարձր է այն, այնքան այդ երկրում քաղաքական ազատությունների եւ ժողովրդավարության առումով վիճակը վատ է:

Հայաստանի վարկանիշը 4 միավոր է, թե քաղաքական իրավունքների, թե քաղաքացիական ազատությունների առումով: Զեկույցի ամենասկզբում Հայաստանը դասվում է մասամբ ազատ պետությունների թվին: Ինչ վերաբերում է 7 էջանոց զեկույցի բուն էությանը, ապա այն հիմնականում նկարագրում է երկրում տիրող իրավիճակը նախորդ տարվա ընթացքում: Սա 2003 թվականի իրադարձությունների վերջնական ամփոփումն է, որում հիմնականում խոսվում է ընտրակեղծիքների մասին: Դա պատահական չէ` զեկույցի հեղինակները նշում են, որ երկրի քաղաքական կյանքի առանցքային իրադարձությունները նախագահական եւ խորհրդարանական ընտրություններն են եղել: Մանրամասն ներկայացնելով դրանց ընթացքը՝ «Ֆրիդըմ Հաուսը» գալիս է բավական անմխիթար մի եզրակացության, թե Հայաստանի քաղաքացիները չեն կարող ժողովրդավարական ճանապարհով փոխել իշխանությունը:

Զեկույցում նախ հիշատակվում են 1995 թվականի խորհրդարանական,1996-ի նախագահական ընտրությունները, որոնց ըստ հեղինակների բնորոշ էին լուրջ անճշտություններ: Ինչ վերաբերում է անցած տարվա ընտրություններին, ապա իրավապաշտպանները նշում են,որ դրանք արժանացան միջազգային դիտորդների լուրջ քննադատությանը:

Միջազգային դիտորդները, այդ թվում Եվրոպայի անվտանգության եւ համագործակցության կազմակերպության /ԵԱՀԿ-ի/ ներկայացուցիչները մատնանշեցին` որ ընտրությունները չէին համապատասխանում միջազգայնորեն ընդունված չափանիշներին: «Քվերակության եւ ձայների հաշվարկի ընթացքում եւս ի հայտ եկան լուրջ խախտումներ»,-ասվում է զեկույցում:

«Ֆրիդըմ Հաուսի» ներկայացուցիչները նշում են ընտրաշավի ընթացքում լրատվամիջոցների մի զգալի մասի բռնած ոչ օբյեկտիվ կեցվածքի եւ ընտրական հանձնաժողովներում քաղաքական ուժերի ոչ հավասարաչափ ներկայացված լինելու մասին:

Զեկույցի հեղինակները չեն շրջանցել նաեւ Հայաստանի քաղաքական դաշտում ընթացող գործընթացները` հատուկ կանգ առնելով քաղաքական կուսակցությունների դերակատարության վրա:

«Կուսակցությունների մեծ մասում իշխող դերակատարություն ունեն պետական պաշտոնյաները, մյուս մասը պառակտված են, թույլ եւ գործելու անկարող»: Այս կտրուկ գնահատականից հետո, զեկույցի հեղինակները հատուկ նշում են` երկրի նախագահը որեւէ կուսակցության չի պատկանում, սակայն վայելում է քաղաքական թե մեծ թե փոքր խմբերի աջակցությունը, այդ թվում վարչապետի ղեկավարած Հանրապետական Կուսակցության աջակցությունը:

Իշխող կուսակցության մասին հիշատկումից անմիջապես հետո էլ զեկույցի հեղինակները անցում են կատարում կոռուպցիայի խնդիրներին` նշելով թե պաշտոնյաների շրջանում կաշառակերությունը շատ տարածված է:

Զեկույցի հեղինակները հատուկ անդրադարձել են Հայաստանի լրատվական դաշտում տիրող իրավիճակին:
«Մամուլի ազատության որոշ սահմանափակումներ առկա են, նշվում է: Խոսքը նախեւառաջ Ազգային անվտանգության,Ղարաբաղյան հիմնահարցի եւ կոռուպցիայի մասին հրապարակումներում նկատվող ինքնագրաքննության մասին է»: Առանձին պարբերությամբ «Ֆրիդըմ Հաուսը» անդրադառնում է «Ա1+ խնդրին, հիշատակելով մասնավորապես 2003-ի ամռանը անցկացված հաճախությունների մրցույթները, որոնց ընթացքում «Ֆրիդըմ Հաուսի» ձեւակերպմամբ հեռուստաընկերության ներկայացրած հայտերը մերժվեցին:

Իրավապահ համակարգի մասին էլ զեկույցում գրված է.
«Դատական համակարգը գտնվում է գործադիր իշխանության ադեցության ներքո, իսկ ոստիկանությունը ծեծում է կասկածյալներին ձերբակալության ժամանակ, ինչպես նաեւ ձերբակալելուց հետո` փորձելով խոստովանական ցուցմունքեր կորզել: Բացի այդ, վարչական կալանքի են ենթարկվում ընդդիմության ցույցերի եւ հանրահավաքների ակտիվ մասնակիցները»:

Ի դեպ, տնտեսական ազատության առումով եւս «Ֆրիդըմ Հաուսը» լուրջ թերություններ է նկատել ոչ միայն քաղաքական, այլեւ տնտեսական ազատությունների առումով: «Տնտեսության հիմնական ճյուղերը գտնվում են օլիգարխների եւ ազդեցիկ կլանների ձեռքում: Տնտեսական մրցակցությունը Հայաստանում կազմակերպության փորձագետները որակել են որպես «անազնիվ»:

Իսկ զեկույցի ամենավերջում «Ֆրիդըմ Հաուսի» ներկայացուցիչները քննադատության են ենթարկել հայկական ընտանիքներում տիրող դրվածքը: Ավանդական նորմերը սահմանափակում են կնոջ մասնագիտական կարողությունները նրան մղելով ավելի ցածր որակավորում ունեցող աշխատանք կատարելու:

Ի դեպ, Հարավային Կովկասի պետությունների մասին նույնպես զեկույցում բավական կտրուկ ձեւակերպումներ կան: Ադրբեջանը 2003-ին ընդհանրապես անազատ պետություն է ճանաչվել,Վրաստանն էլ մասամբ է ազատ՝ նույնպես 4 միավոր ստանալով:

Գեւորգ Ստամբոլցյան

Ուղիղ հեռարձակում

Recommended

XS
SM
MD
LG