Ուկրաինայում ընթացող լայնածավալ պատերազմի չորս տարիների ընթացքում Ռուսաստանն առնվազն 151 հիբրիդային հարձակում է կազմակերպել Եվրոպայում, ասվում է Ահաբեկչության դեմ պայքարի միջազգային կենտրոնի (ICCT) և Globsec նախագծի վերլուծությունում:
Հիբրիդային հարձակումների տակ հասկացվում են մահափորձեր, ինչպիսիք են ընդդիմության անդամների և հատուկ ծառայությունների աշխատակիցները, որոնք փախել են Ռուսաստանից, ինչպես նաև հարձակումները, առևանգումները, հրկիզումները, պայթյունները, դիվերսիաները, վանդալիզմը և հասարակական անկարգությունները։
Ինչպես տեղեկացնում է «Ազատության» ռուսական ծառայությունը, ամենաշատ հարձակումները՝ 64, իրականացվել են 2024-ին։ 2025-ի երկրորդ կեսին և 2026-ի սկզբին Եվրոպայում գրանցվել է 12 հիբրիդային հարձակում։ Հետազոտողների տվյալներով՝ ռուսական հատուկ ծառայությունների աշխատակիցները միայն մեկ հարձակում են իրականացրել, մնացած ինը դեպքերում ներգրավված են եղել նրանց հետ կապված անձինք (կատարողներ)։
Ամենամեծ թվով դիվերսիոն միջադեպերը (31) տեղի են ունեցել Լեհաստանում: Զեկույցի համաձայն, այն եղել է ռուսական հիբրիդային գործողությունների ամենատարածված թիրախը: Ֆրանսիայում 2025-ի կեսերից ի վեր տեղի է ունեցել հինգ, իսկ հաշվետու ժամանակահատվածում՝ 20 միջադեպ: Լիտվայում և Գերմանիայում չորս տարվա ընթացքում գրանցվել է 15-ական միջադեպ, Մեծ Բրիտանիայում՝ 12, իսկ Էստոնիայում՝ 11:
Զեկույցի հեղինակները բացահայտել են172 հանցագործի, որոնց 95 տոկոսը նախկինում պաշտոնական կապեր չեն ունեցել Ռուսաստանի հետախուզական գործակալությունների հետ։ Ավելին, նրանց միայն 58 տոկոսն է իմացել, թե իրականում ում հետ է համակարգում գործողությունները։
Ըստ զեկույցի՝ հիբրիդային գործողությունների հեղինակներն ամենից հաճախ ուկրաինացիներ են եղել։ Կատարողների թվում են նաև եվրոպական որևէ երկրի քաղաքացիություն ունեցող բազմաթիվ ռուսներ, ինչպես նաև բելառուսներ, մոլդովացիներ, բուլղարացիներ և սերբեր, որոնք արտագաղթել են։ Կատարողների մոտ կեսը չի բնակվել այն երկրում, որտեղ իրականացրել է հարձակումը, այլ հատուկ է մեկնել այդ երկիր (մեծ մասը եկել է Մոլդովայից, Սերբիայից և Բուլղարիայից):
ICCT-ն և Globsec-ը որպես հանցագործների հիմնական մոոտիվացիա են նշում ֆինանսական շահը: Նրանց մեծ մասը 30-ից 35 տարեկան են և դժվարություններ են ունեցել աշխատանք գտնելու հարցում, ունեցել են ցածր աշխատավարձ կամ պարտքեր: Կատարողներից 11-ը 18 տարեկանից փոքր են, ամենաերիտասարդը՝ 16 տարեկան: Ոմանք Ուկրաինայից փախել են առանց ուղեկցության և խոցելի են եղել:
Հանցագործներից առնվազն 12-ը կապված են եղել ծայրահեղ աջ խմբավորումների հետ, իսկ 44-ը քրեական անցյալ են ունեցել։ Այս մարդկանց հավաքագրել են բանտերից, սահմաններից, աշխատանքի տեղավորման կայքերից, ընդ որում՝ հաղորդակցությունը ամենից հաճախ տեղի է ունեցել Telegram-ի միջոցով։
Հավաքագրողները սկսել են փոքր գումարով պարզ առաջադրանքներ տալով, ապա գումարները մեծացրել են առաջադրանքների բարդությանը զուգահեռ, ընդհուպ մինչև լայնածավալ հրկիզումներ կամ պայթուցիկ հարձակումներ: ICCT-ի և Globsec-ի տվյալներով՝ կատարողների մոտ 90 տոկոսը աշխատել է առնվազն մեկ հանցակցի հետ, հաճախ՝ ավելի մեծ խմբերով:
Շատերը համաձայնել են դիվերսիոն գործողություններ իրականացնել մի քանի հարյուր եվրոյի դիմաց: Սակայն այն դեպքեում, երբ անձը պետք է նման գործողություն կատարեր «գաղափարական դրդապատճառներով» (172-ից 26-ը) այն երկրում, որտեղ բնակվում էր, նրանց առաջարկվել է ավելի բարձր վճար՝ մի քանի հազար եվրո՝ բարդ գործողությունների համար:
Այս կատարողներից մեկը՝ Ռուսաստանի և Գերմանիայի քաղաքացիություն ունեցող Դիտեր Շ.-ն, 2025-ին դատապարտվել է վեց տարվա ազատազրկման՝ Գերմանիայում երկաթուղու վրա դիվերսիա կատարելու համար։ Նախկինում՝ 2014-2016 թվականներին, նա Ուկրաինայի արևելքում մասնակցել է պատերազմին՝ կռվելով ռուսամետ զինված ուժերի կողմից։
Զեկույցի հեղինակները նշում են, որ դիվերսիոն գործողությունների մասշտաբները մեծացել են 2018-ից ի վեր Եվրոպայից ավելի քան 600 ռուս գործակալների արտաքսումից հետո։ Կորցնելով դիվանագիտական քողի տակ գործող հետախուզության աշխատակիցներին՝ Կրեմլն անցել է Եվրոպայում քաղաքացիական գործակալների հավաքագրմանը։