Մատչելիության հղումներ

«Ստրատֆոր»․ «Ղարաբաղյան հակամարտության հիմքը Ստալինի որոշումն էր»


Լեռնային Ղարաբաղի Պաշտպանության բանակի զորավարժությունները, արխիվ

Լեռնային Ղարաբաղի Պաշտպանության բանակի զորավարժությունները, արխիվ

Խնդրի լուծման լավագույն պահը, ըստ հետազոտական կենտրոնի, հետխորհրդային վաղ շրջանն էր:

Մինչ Ռուսաստանն ու Արևմուտքը շարունակում են իրենց հակամարտությունը Ուկրաինայի շուրջ, Կովկասում ևս ընթանում է ավելի նուրբ, սակայն հավանաբար ոչ պակաս նշանակալի մի մրցակցություն, գրում է «Ստրատֆոր» վերլուծական կենտրոնը Լեռնային Ղարաբաղի հակամարտության վերաբերյալ հոդվածում:

«Մինչ Վրաստանը փորձում է մերձենալ Արևմուտքին, իսկ Հայաստանը ամրացնում է կապերը Ռուսաստանի հետ, Ադրբեջանը փորձում է զգույշ հավասարակշռություն պահպանել երկու կողմերի միջև։ Ադրբեջանը, այսպիսով, Կովկասի առանցքային դիրքում է, և Լեռնային Ղարաբաղի հակամարտությունն այն կարևորագույն ասպեկտն է, որ ձևավորում է Բաքվի դերը», - մանրամասնում է «Ստրատֆոր»-ը:

Վերլուծական կենտրոնը ներկայացնում է համառոտ պատմական ակնարկ՝ ղարաբաղյան հակամարտության հիմքը տեսնելով Ստալինի որոշման մեջ: «Ադրկովկասյան Դաշնային Խորհրդային Հանրապետությունը 1923 թվականին վերակազմավորվեց երեք առանձին պետությունների՝ Վրաստանի, Հայաստանի և Ադրբեջանի։ Լեռնային Ղարաբաղը դրվեց Ադրբեջանի իրավասության տակ՝ այդ ժամանակ ազգությունների գործերով ժողովրդական կոմիսար Իոսիֆ Ստալինի կողմից։ Ահա սահմանների և տարածքների այս վերաձևումները, որոնք արվել էին տարածքային վեճեր ստեղծելու և այդ պետությունները մշտապես թույլ պահելու համար, գործի գցեցին ղարաբաղյան հակամարտությունը», - գրում է «Ստրատֆոր»-ը։

Չնայած անհաշիվ հանդիպումներին՝ վերջին 20 տարիների ընթացքում հակամարտության խաղաղ լուծման բանակցությունների անարդյունավետությունը վերլուծական կենտրոնը կապում է աշխարհաքաղաքական հիմնարար գործոնների հետ։ Առաջին և ամենագլխավոր գործոնը տարածաշրջանի ազդեցիկ խաղացողների մասնակցությունն ու ազդեցությունն է հակամարտության վրա։

«Ռուսաստանը, Թուրքիան և Իրանը մրցակցել են Կովկասում դարերով, և այդ մրցակցությունը դեռ շարունակվում է ու տեղ ունի մեր իրականության մեջ։ Այս երկրների մասնակցությունը, իրենց արմատացած և հաճախ մրցակցող ռազմավարական շահերով, հանդես է գալիս որպես Լեռնային Ղարաբաղի ձգձգվող հակամարտության կարևոր բաղադրիչ», - գրում է «Ստրատֆոր»-ը։

Խնդրի լուծման լավագույն պահը, ըստ կենտրոնի, հետխորհրդային վաղ շրջանում էր, երբ ԵԱՀԿ-ի Մինսկի խումբն առաջարկեց բանակցությունների ընդունելի շրջանակ, երբ Միացյալ Նահանգները ներգրավվեցին գործընթացում, Ռուսաստանն էլ դեռ թույլ էր, իսկ Մոսկվայի և Վաշինգտոնի միջև կապերը՝ համեմատաբար ջերմ։

«Չնայած Ռուսաստանի գերակա դերակատարությանը, ղարաբաղյան խաղաղ բանակցություններում Ռուսաստանի շահերից է բխում ստատուս քվոյի պահպանումը երկու երկրների միջև, սակայն դա չի նշանակում, որ ղարաբաղյան հակամարտության ներկայիս վիճակը հավետ կձգվի: Ինչպես ցույց է տալիս պատմությունը, Լեռնային Ղարաբաղը, որպես կանոն, բռնկվում է տարածաշրջանում խոշոր ցնցումների ժամանակ և հատկապես Ռուսաստանի թուլացման ժամանակաշրջանում։ Ահա այս պահը մտածելու տեղիք է տալիս, հատկապես երբ Ռուսաստանը կրկին լուրջ խնդիրներ ունի նախկին խորհրդային ծայրամասերի հետ, ինչպես երևաց Ուկրաինայի դեպքում», - գրում է «Ստրատֆոր»-ը։

Թեև, ըստ վերլուծական կենտրոնի, սա ամենևին չի նշանակում Ռուսաստանի անհապաղ կոլապս, այդուամենայնիվ, Ռուսաստանը լուրջ և երկարաժամկետ խնդիրներ ունի իր ազդեցիկ դերը նախկին խորհրդային տարածքում պահպանելու համար, և այն երկրներից մեկը, որ կարող է լուրջ խնդիրներ ստեղծել Ռուսատանի համար, Ադրբեջանն է, որը հանդես է գալիս որպես Եվրոպայի էներգիա մատակարարելու այլընտրանքային աղբյուր, բացի այդ, ընդլայնում է իր կապերը Թուրքիայի, Իսրայելի և հետևաբար նաև Միացյալ Նահանգների հետ։

«Սակայն որպեսզի Մոսկվան իրոք փոխի իր դիրքորոշումը Լեռնային Ղարաբաղի շուրջ, կա՛մ պետք է զգալիորեն թուլանա, կա՛մ Ադրբեջանը Մոսկվայի շահերի համար այնքան կենսական կարևորություն պետք է ձեռք բերի, որ Մոսկվան փոխի իր լոյալությունը և հակառակվի Հայաստանին, ինչը այս պահին քիչ հավանական հեռանկար է», - գրում է «Ստրատֆոր»-ը։

XS
SM
MD
LG